Dấu hiệu trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh và những điều cha mẹ cần biết

Trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh là tình trạng khá phổ biến, có thể là hiện tượng sinh lý bình thường nhưng đôi khi lại là dấu hiệu bệnh lý cần được quan tâm. Cha mẹ nhận biết dấu hiệu trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh từ sớm sẽ xử lý kịp thời để bé bú ngon, ngủ yên và phát triển khỏe mạnh. Moaz Eco sẽ cùng ba mẹ tìm hiểu nguyên nhân, những dấu hiệu đặc trưng để có biện pháp phòng ngừa cũng như xử lý hiệu quả, an toàn nhất. 

1. Trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh là gì?

Trào ngược dạ dày – thực quản ở trẻ sơ sinh là hiện tượng dịch vị trong dạ dày (bao gồm sữa, dịch tiêu hóa, axit) trào ngược lên thực quản và thậm chí ra miệng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 50% trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi từng bị trào ngược ít nhất một lần trong ngày. Điều này xảy ra vì cơ vòng thực quản dưới của trẻ chưa phát triển hoàn thiện, dễ mở ra khi dạ dày căng đầy sữa.

Phần lớn các trường hợp trào ngược ở trẻ sơ sinh là sinh lý, sẽ giảm dần khi trẻ trên 12-18 tháng tuổi. Tuy nhiên, cũng có những trẻ bị trào ngược bệnh lý, cần được điều trị sớm để tránh biến chứng như viêm thực quản, suy dinh dưỡng hoặc viêm đường hô hấp tái diễn.

2. Những dấu hiệu trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh

Ba mẹ có thể nhận biết trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh thông qua những triệu chứng đặc trưng như sau: 

2.1 Nôn trớ sau khi bú

Đây là dấu hiệu điển hình nhất. Trẻ sơ sinh bị trào ngược thường ọc sữa ngay sau khi bú hoặc trong vòng 1-2 giờ sau bú. Nếu nôn ít, trẻ vẫn bú và tăng cân tốt thì có thể là sinh lý. Nhưng nếu nôn nhiều, kèm quấy khóc, sụt cân, cha mẹ cần cảnh giác trào ngược bệnh lý.

2.2 Bé quấy khóc, ngủ không yên, cáu kỉnh và biếng ăn 

Dịch axit dạ dày trào ngược lên thực quản gây cảm giác nóng rát, khó chịu khiến trẻ dễ quấy khóc, đặc biệt là sau khi ăn. Trẻ cũng hay giật mình, ngủ chập chờn, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và tinh thần.

2.3 Ho, khò khè hoặc viêm đường hô hấp tái diễn

Một số trẻ có dấu hiệu ho kéo dài, khò khè hoặc dễ bị viêm phổi, viêm phế quản tái phát. Nguyên nhân là do dịch trào ngược kích thích đường hô hấp hoặc hít phải dịch vào phổi. Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cảnh báo đây là dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám sớm.

2.4 Không chịu bú, chậm tăng cân

Khi trào ngược nhiều, trẻ thường sợ bú vì mỗi lần ăn lại gây cảm giác khó chịu. Hậu quả là trẻ bú ít, tăng cân chậm hoặc thậm chí sụt cân. Đây là dấu hiệu trào ngược bệnh lý mà cha mẹ không nên bỏ qua.

2.5 Ợ chua hoặc hôi miệng

Trẻ sơ sinh chưa biết diễn đạt cảm giác, nhưng cha mẹ có thể nhận thấy hơi thở của bé có mùi chua hoặc hôi. Nguyên nhân là do dịch vị axit thường xuyên trào ngược lên miệng.

3. Cách phân biệt giữa trào ngược sinh lý và trào ngược bệnh lý

Tình trạng trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh có thể phân thành 2 loại là trào ngược sinh lý và trào ngược bệnh lý, với những triệu chứng cụ thể như sau: 

3.1 Trào ngược sinh lý

Thường xảy ra ở trẻ dưới 6 tháng tuổi. Dấu hiệu đặc trực là tình trạng trẻ bị ọc sữa qua miệng hoặc qua mũi với lượng nhỏ, nhưng không ảnh hưởng sức khỏe cùng sinh hoạt bình thường. Trẻ vẫn bú ngon, tăng cân đều, không bị khò khè tái phát nhiều lần, hay là gặp những dấu hiệu bất thường khác.

3.2 Trào ngược bệnh lý

Là tình trạng trào ngược dạ dày thực quản gây nên những khó chịu và nguy hiểm cho trẻ. Trẻ bị nôn trớ nhiều, quấy khóc dữ dội, biếng ăn, sụt cân, có những triệu chứng đường hô hấp (ho, khò khè) hoặc có biến dạng xương ngực do gồng bụng khi bú. Ngoài ra còn gặp những biến chứng như: viêm loét thực quản, hẹp thực quản, bị suy dinh dưỡng, viêm tai giữa tái phát, có dấu hiệu bị mòn răng. 

Nguyên nhân gây trào ngược dạ dày bệnh lý là do axit trong các chất lỏng bị trào ngược làm cho bé khò khè khó chịu, liên tục bị lại. Ngoài ra, bệnh lý này còn gặp ở những trẻ có bất thường bẩm sinh như thoát vị hoành, hẹp môn vị, màng ngăn tá tràng hoặc ruột xoay bất. Một số trẻ bị dị ứng đạm sữa bò, bị bại não, sau phẫu thuật teo thực quản cũng có thể bị trào ngược dạ dày bệnh lý. 

Nếu gặp trường hợp này, ba mẹ cần đưa bé đến bệnh viện sớm, để được các bác sĩ chuyên khoa kiểm tra, chẩn đoán. Nhờ vậy có những hướng điều trị kịp thời và phù hợp, nhằm ngăn chặn các biến chứng nguy hiểm khác. 

4. Trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?

Trào ngược sinh lý hầu hết sẽ tự khỏi khi trẻ lớn lên, nên cha mẹ không cần quá lo lắng. Tuy nhiên, nếu là trào ngược bệnh lý và kéo dài, hậu quả có thể gồm:

Suy dinh dưỡng, chậm phát triển: Do trẻ bú kém, không hấp thụ đủ dưỡng chất.

Viêm thực quản: Axit dạ dày làm tổn thương niêm mạc thực quản, gây đau rát, loét.

Bệnh hô hấp mạn tính: Dịch trào ngược có thể đi vào đường hô hấp, gây viêm phổi, viêm phế quản tái phát.

Nguy cơ hít sặc: Đặc biệt nguy hiểm khi trẻ nôn lúc đang nằm ngửa, có thể gây ngạt thở.

Các bác sĩ tại Viện dinh Dưỡng Quốc gia khuyến cáo nếu trẻ sơ sinh bị trào ngược bệnh lý cần được can thiệp y tế sớm để phòng tránh biến chứng.

5. Cha mẹ cần làm gì khi trẻ sơ sinh bị trào ngược?

Nếu như trẻ sơ sinh bị trào ngược dạ dày thì ba mẹ cần phải thực hiện một số biện pháp xử lý kịp thời như sau:

5.1 Điều chỉnh tư thế bú và sau bú

Cha mẹ nên cho trẻ bú ở tư thế đầu cao hơn bụng một chút, giúp sữa chảy xuống dễ dàng và hạn chế trào ngược. Sau khi bú, bế trẻ thẳng đứng khoảng 20-30 phút để sữa tiêu hóa tốt hơn. Tránh đặt trẻ nằm ngay sau khi bú.

5.2 Chia nhỏ bữa bú

Thay vì cho trẻ bú quá nhiều một lần, hãy chia thành nhiều bữa nhỏ hơn. Điều này giúp dạ dày không bị quá căng, giảm áp lực lên cơ vòng thực quản dưới, từ đó hạn chế nôn trớ.

5.3 Điều chỉnh chế độ ăn của mẹ (với trẻ bú mẹ)

Nếu trẻ bú mẹ hoàn toàn, mẹ nên hạn chế thực phẩm dễ gây kích ứng như cà phê, đồ cay, nhiều dầu mỡ. Những thực phẩm này có thể ảnh hưởng đến sữa và làm tình trạng trào ngược của bé nặng hơn.

5.4 Tạo môi trường ngủ an toàn

Khi đặt trẻ ngủ, nên cho bé nằm nghiêng hoặc kê cao đầu giường khoảng 30 độ. Không nên dùng gối quá cao hoặc để trẻ nằm sấp vì có thể gây nguy cơ ngạt thở.

5.5 Thăm khám bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường

Nếu áp dụng các biện pháp trên nhưng tình trạng trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh không cải thiện, hoặc kèm dấu hiệu như sụt cân, viêm phổi tái diễn, nôn ra máu, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay. Bác sĩ có thể chỉ định siêu âm, nội soi hoặc xét nghiệm để chẩn đoán và điều trị phù hợp. Trong một số trường hợp nặng, thuốc ức chế tiết axit hoặc can thiệp ngoại khoa có thể được cân nhắc.

>> Xem thêm: Nguyên nhân trẻ 2 tuổi chảy dãi nhiều và cách xử lý hiệu quả

Như vậy, dấu hiệu trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh có thể chỉ là hiện tượng sinh lý và sẽ tự hết, nhưng cũng có thể là bệnh lý cần được theo dõi chặt chẽ. Cha mẹ cần quan sát kỹ biểu hiện của con, phân biệt giữa trào ngược bình thường và bất thường để có hướng xử lý phù hợp. Ngoài ra cần áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà và kết hợp gặp bác sĩ sớm để có những phương án xử lý kịp thời, an toàn nhất.