Tìm hiểu về sụt cân sinh lý ở trẻ sơ sinh và cách chăm sóc bé

Sụt cân sinh lý ở trẻ sơ sinh là hiện tượng phổ biến trong những ngày đầu sau sinh và thường không phải là dấu hiệu đáng lo ngại. Tuy nhiên, nhiều cha mẹ, đặc biệt là những người lần đầu chăm con, vẫn không khỏi hoang mang khi thấy cân nặng của bé giảm so với lúc mới chào đời. Vậy trẻ sơ sinh sụt cân bao nhiêu là bình thường, khi nào cân nặng sẽ tăng trở lại và đâu là dấu hiệu cảnh báo cần đưa bé đi khám? Ba mẹ hãy cùng Moaz Eco tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây để có cách theo dõi và chăm sóc bé đúng cách.

Mục lục

1. Sụt cân sinh lý ở trẻ sơ sinh là gì?

Sụt cân sinh lý ở trẻ sơ sinh là hiện tượng bé giảm một phần cân nặng trong những ngày đầu sau khi chào đời. Đây là quá trình hoàn toàn bình thường và xảy ra ở hầu hết trẻ sơ sinh khỏe mạnh khi cơ thể bắt đầu thích nghi với môi trường bên ngoài tử cung. Vì vậy, nếu bé sụt cân nhưng vẫn bú tốt, ngủ ngoan, đi tiểu và đi ngoài bình thường thì cha mẹ không nên quá lo lắng.

Nguyên nhân khiến hầu hết trẻ đều bị sụt cân sau sinh là do cơ thể bắt đầu đào thải lượng nước dư thừa tích lũy trong thời gian còn ở trong bụng mẹ. Bên cạnh đó, việc thải phân su trong những ngày đầu cũng góp phần làm cân nặng của bé giảm nhẹ. Đối với trẻ bú mẹ, lượng sữa non tiết ra trong 2–3 ngày đầu thường chưa nhiều nhưng lại rất giàu kháng thể và dưỡng chất, đủ đáp ứng nhu cầu của trẻ trong giai đoạn này. Ngoài ra, bé cũng cần thời gian để làm quen với việc tự bú, hô hấp, điều hòa thân nhiệt và thích nghi với môi trường sống mới, nên cân nặng có thể giảm nhẹ trước khi tăng trở lại.

Thông thường, cân nặng của trẻ sẽ bắt đầu tăng từ khoảng ngày thứ 5–7 sau sinh và hầu hết sẽ lấy lại cân nặng lúc mới sinh khi được 10–14 ngày tuổi.

2. Trẻ sơ sinh sụt cân bao nhiêu là bình thường?

Theo khuyến cáo của các tổ chức y tế, trẻ đủ tháng khỏe mạnh thường giảm khoảng 5–10% cân nặng lúc sinh trong 3–5 ngày đầu. Đây là mức giảm cân bình thường, sau khoảng 5–7 ngày, cân nặng của trẻ sẽ bắt đầu tăng trở lại và phần lớn bé sẽ lấy lại cân nặng lúc sinh khi được 10–14 ngày tuổi.

Ví dụ: Nếu một bé sinh đủ tháng có cân nặng 3,2 kg, việc giảm xuống còn khoảng 2,9–3,0 kg trong vài ngày đầu là hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, nếu cân nặng giảm xuống dưới 2,88 kg (tương đương giảm trên 10%) thì cha mẹ nên đưa bé đi khám để tìm nguyên nhân và được tư vấn cách chăm sóc phù hợp.

Mức sụt cân cũng có thể khác nhau tùy theo phương pháp nuôi dưỡng. Trẻ bú mẹ hoàn toàn thường giảm cân nhiều hơn một chút so với trẻ bú sữa công thức vì trong 2–3 ngày đầu, mẹ chủ yếu tiết sữa non với lượng ít. Mặc dù vậy, sữa non rất giàu kháng thể và dưỡng chất, đủ đáp ứng nhu cầu của trẻ trong giai đoạn đầu đời. Khi sữa mẹ về nhiều hơn, bé sẽ bú hiệu quả hơn và cân nặng sẽ dần tăng lên.

Đối với trẻ sinh mổ, hiện tượng sụt cân đôi khi rõ hơn so với trẻ sinh thường do mẹ có thể chậm xuống sữa hoặc việc cho bé bú sớm gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, trẻ sinh non hoặc trẻ nhẹ cân khi sinh có khả năng tăng cân chậm hơn vì hệ tiêu hóa và phản xạ bú chưa hoàn thiện. Những trường hợp này cần được theo dõi cân nặng thường xuyên theo hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo trẻ phát triển tốt.

Nếu trẻ giảm trên 10% cân nặng lúc sinh, không tăng cân trở lại sau khoảng 2 tuần hoặc kèm theo các dấu hiệu như bú kém, ít đi tiểu, ngủ li bì hoặc có biểu hiện mất nước, cha mẹ cần đưa bé đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.

3. Cách chăm sóc trẻ sau giai đoạn sụt cân sinh lý

Sau giai đoạn sụt cân sinh lý, trẻ sẽ dần tăng cân trở lại nếu được chăm sóc và nuôi dưỡng đúng cách. Dưới đây là những lưu ý giúp bé bú hiệu quả và phát triển khỏe mạnh:

3.1 Cho bé bú đúng cách và theo nhu cầu

>> Xem thêm: Checklist cách chăm sóc trẻ sơ sinh trong tháng đầu đời từ a đến z

Cho trẻ bú mẹ càng sớm càng tốt, tốt nhất trong 1 giờ đầu sau sinh, để bé nhận được nguồn sữa non giàu dinh dưỡng và kháng thể, đồng thời kích thích mẹ tiết sữa. Khi cho bú, cần đảm bảo bé ngậm bắt vú đúng cách để bú hiệu quả và nhận đủ lượng sữa cần thiết.

Trong những tuần đầu, mẹ nên cho bé bú theo nhu cầu, trung bình 8–12 cữ mỗi ngày, kể cả ban đêm. Hãy cho bé bú ngay khi có các dấu hiệu đói như mút tay, quay đầu tìm ti hoặc há miệng, thay vì chờ đến khi bé khóc.

3.2 Theo dõi các dấu hiệu cho thấy bé bú đủ

Ngoài cân nặng, cha mẹ nên theo dõi số lần đi tiểu và đi ngoài của bé để đánh giá hiệu quả bú. Sau khoảng 5 ngày tuổi, trẻ thường đi tiểu ít nhất 6 lần/ngày, nước tiểu nhạt màu và phân chuyển từ màu đen của phân su sang màu vàng, mềm. Nếu bé ít đi tiểu, bú kém, ngủ li bì hoặc tăng cân chậm, cha mẹ nên đưa bé đi khám để được kiểm tra.

3.3 Không tự ý bổ sung sữa công thức

Việc trẻ giảm từ 5–10% cân nặng lúc sinh trong những ngày đầu thường là hiện tượng sinh lý bình thường, vì vậy cha mẹ không nên vội vàng bổ sung sữa công thức. Nếu bé vẫn bú tốt, đi tiểu, đi ngoài bình thường và tăng cân trở lại sau vài ngày thì chỉ cần tiếp tục duy trì việc bú mẹ. Chỉ nên bổ sung sữa công thức khi có chỉ định của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để tránh ảnh hưởng đến quá trình tiết sữa mẹ và việc bú mẹ lâu dài.

4. Cách theo dõi cân nặng trẻ sơ sinh đúng cách

Theo dõi cân nặng là một trong những cách đơn giản và hiệu quả để đánh giá tình trạng sức khỏe của trẻ trong giai đoạn sơ sinh. Để kết quả theo dõi chính xác và có ý nghĩa, cha mẹ cần lưu ý một số điểm sau:

Cân bé vào cùng một thời điểm trong ngày: Nên cân vào buổi sáng, trước khi bé bú hoặc sau khi đã thay tã sạch. Đồng thời, hãy sử dụng cùng một chiếc cân và cân trong điều kiện giống nhau để hạn chế sai số giữa các lần đo.
Không cân quá nhiều lần: Trong khoảng 2 tuần đầu sau sinh, nếu bé khỏe mạnh và không có chỉ định đặc biệt, cha mẹ chỉ cần cân khoảng 1 lần/tuần sau khi xuất viện. Việc cân nhiều lần trong ngày có thể khiến kết quả chênh lệch do lượng sữa bé vừa bú hoặc lượng nước tiểu, từ đó gây lo lắng không cần thiết.
Theo dõi cân nặng kết hợp với biểu đồ tăng trưởng WHO: Thay vì chỉ nhìn vào một con số, cha mẹ nên theo dõi sự thay đổi cân nặng của bé trên biểu đồ tăng trưởng của WHO theo từng độ tuổi và giới tính. Một em bé phát triển khỏe mạnh là bé có cân nặng tăng đều theo thời gian và nằm trong ngưỡng tăng trưởng phù hợp, không nhất thiết phải nặng hơn những trẻ khác cùng tháng tuổi.
Quan sát thêm các dấu hiệu phát triển: Ngoài cân nặng, cha mẹ cũng nên theo dõi số lần bú, số tã ướt mỗi ngày, tình trạng đi ngoài, thời gian ngủ và mức độ tỉnh táo của trẻ. Nếu bé tăng cân chậm, giảm trên 10% cân nặng lúc sinh, không lấy lại cân nặng sau khoảng 2 tuần hoặc có các dấu hiệu như bú kém, ngủ li bì, ít đi tiểu thì cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn kịp thời.

Sụt cân sinh lý ở trẻ sơ sinh là hiện tượng bình thường trong những ngày đầu sau sinh và thường không ảnh hưởng đến sức khỏe nếu nằm trong giới hạn cho phép. Điều quan trọng là cha mẹ cần theo dõi cân nặng của bé đúng cách, đảm bảo trẻ được bú đầy đủ và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường để kịp thời đưa bé đi khám. Với sự chăm sóc phù hợp, hầu hết trẻ sẽ nhanh chóng lấy lại cân nặng lúc sinh và phát triển khỏe mạnh trong những tuần đầu đời.